سایت eBay  مکانی است مجازی که در آن همه چیز خرید و فروش می شود . درواقع  یک جور سمساری مدرن است. از شیرمرغ تا جان آدمیزاد - بله جان آدمیزاد - آنجا پیدا می شود و فرقی هم نمی کند که کجای دنیا ساکن هستید . با افزودن مبالغی روی قیمت هرکالا بعنوان هزینه ارسال ، آنرا صحیح و سالم به دستتان میرساند. جالب است که چندی پیش یک دختربچه مادربزرگش را برای فروش روی این سایت قرار داده بود! که البته بعداً مشخص شده خود مادربزرگ هم در این کار دست داشته و اصل موضوع یک شوخی بوده است .

اما مدتی است یک شیء جالب  برای فروش روی سایت قرار گرفته است . یک مجموعه ی چهارتکه ای کارد و  چنگال و قاشق غذاخوري روميزي بهمراه يك كارد ماهي خوري استیل انگلیسی که حدود سالهای 1950میلادی در باشگاه انکس آبادان مورد استفاده قرارمی گرفته است . بر روی همه آنها نام شرکت A.I.O.C  یا همان شرکت نفت ایران و انگلیس حک شده است .

پس از کشف یک میدان نفتی به سال 1906 در مسجد سلیمان ، A.P.O.C  یا شرکت نفت انگلیس و پارس تاسیس شد . این شرکت اولین شرکت بهره برداری از ذخایرنفتی خاورمیانه بود. بدنبال تحولاتی در سال 1935 به شرکت نفت انگلیس و ايران A.I.O.C  تغییرنام داد و طی رخدادهای مهم تاریخی در سال 1954 جای خود را به British  Petroleum داد . در حقیقت A.I.O.C  یکی از ریشه های BP محسوب میشود.

این مجموعه ی به ظاهر کم ارزش ، بیشتر از اینکه به لحاظ قدمت ، قیمت یا نوع کالا ارزشمند باشد ، از نظر مطالعات  تاریخی و از منظر مطالعات جامعه شناسی و تاریخ استعمار بسیار قابل توجه است .

با اینکه این مجموعه نسبتاً شیک با پول نفت بی زبان ایران ساخته شده است  اما این عکسها نباید موجب تورم احساسات نوستالژیک شود . می دانید چرا؟

مرتبط : 19 1951 newspapers IRAN OIL CRISIS Mossadegh v BP OilCo

تیم فوتبال شاهپوری آبادان

Abadan Shahpoori soccer team 1933

- فوتبال در آبادان - 1

درخواست دوستانه : کسانی که دستی در ترمیم عکسهای قدیمی دارند ، قبول زحمت فرمایند .

لین یک احمدآباد آبادان ، حدود  ۱۳۱۰شمسي

ملي شدن نفت و به اهتزاز درآمدن پرچم ايران برفراز ساختمان مركزي پالايشگاه آبادان۱۳۳۰

تعويض تابلوي شركت نفت ايران و انگليس با بريتيش پتروليوم ۱۳۳۳

درتاريخ صنعت نفت ايران ، سياست اجرايي صرفاً مبتني بر اكتشاف،توليد،تصفيه و فروش نفت نبوده است . بلكه تامين وسائل زندگي انسانهايي كه اداره كننده‌ی اين صنعت عظيم هستند نيز داراي اولويت بالايي بوده است.باتوجه به مفاد بند ب از ماده ۱۷ قرارداد فروش نفت وگاز مصوّب آبان‌ماه۱۳۳۳،واحدي از شركت ملّي نفت ايران بنام «سازمان امور غیرصنعتی» درخردادماه ۱۳۳۹بوجودآمد تا مامور اجرای بندمذکورگردد.

منظورازامورغیرصنعتی ، تهيّه ،تدارك،و اداره نمودن كلّيه امور مربوط به منازل،راه‌سازي،بهداري وبهداشت،تداركات، خدمات اجتماعي،آموزش،حفاظت اموال،وسائل نقليه عمومي و آب و برق مصرفي اهالي بود.

نخستين واحدي كه به شركت ملّي نفت ايران در آبادان پيوست ، بهداري و بهداشت كاركنان و سپس امورمنازل بود كه در سال ۱۳۳۷ طي قراردادي به اين شركت تحويل شد. ازتاريخ ۳۰/۳/۱۳۳۹به بعد،تدريجاً سازمان شركت ملّي نفت ايران در آبادان توسعه يافت وبااضافه نمودن ادارات ستادي ، همچون پرسنل،امورمالي،مهندسي ساختمان،تنظيم سازمان و بهبودروشها ، روابط عمومي و ...تكميل گرديد.

پس از اين الحاق ، به منظور ايجاد رفاه و تامين تسهيلات در امر مسكن و بالابردن سطح بهداشت و آموزشهاي عمومي كاركنان و خانواده‌هاي ايشان ، اقداماتي گسترده صورت گرفت . از جمله ، درخلال سالهاي ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۴ در حدود ۱۲۵۲ باب منزل كارگري و ۲۰۰ باب منزل كارمندي ساخته شد تا آمار كلّ واحدهاي مسكوني ساخته شده توسط شركت نفت در آبادان را به رقم باورنكردني ۱۴۰۰۰باب منزل برساند.از نقطه نظر علم مديريت ، بررسي روشها و رويكردهاي مديريتي چنين مجموعه عظيمي از منازل،اموال،مراكز عمومي ، نيروي انساني،و... بسيارقابل توجه و آموزنده است.

كلّيه منازل كارگري ساخته شده در آن زمان ، مجهز به اتاق پذيرايي ، ناهارخوري ، خواب و همچنين آشپزخانه و دوش آب بودند. منازل كارمندي نيز مجهّز به اتاقهاي متعدّدجهت پذيرايي و ناهارخوري ،چنداتاق خواب ، اتاق مستخدم،آشپزخانه ، حمام هاي متعدّد ، پاركينگ و فضاي سبز وسيع بودند. اين عكسها ، برخي از منازل كارگري و مراكز عمومي ساخته شده در كوي پيروز ، تا پايان دهه‌ي۴۰ شمسي را نشان مي‌دهند.

مجله‌ي Life ، اخيراً آرشيو عكسهاي قديمي تحت مالكيّت خود را از طريق Google درمعرض بازديد عمومي قرارداده است ، عکسهاي آقاي Dmitri Kessel كه ظاهراً بسيار آزادانه و بطور رسمي از ايران عكاسي نموده است. عكسهاي آبادان مربوط به دهه‌ي ۴۰ ميلادي (دهه‌ی ۲۰ شمسي) نيز بخشي ازاين آرشيو هستند. عكسهاي آبادان را به ترتيب مي‌توانيد از اينجا ببينيد و ذخيره كنيد.

پالایشگاه آبادان ،  دوره پهلوی اول

منبع : آرشيو ملي استراليا

اهمیت عکسهای چارلز شرودر از سالهاي 1337-1338 آبادان در این است که تاریخی شفاهی و بعضا مکتوب را مصور می کند. خاطرات مادربزرگ و کودکی های پدر ، با اين عكسها جان مي‌يابند. مي‌شود ردپاي خيلي مسائل را پيدا كرد.شرودر از ديدگاه من مي‌بايست بيش از آنكه كارشناس خبره امورمالي باشد، يك جامعه شناس بوده باشد ، زيرا نسبت به محيط اطرافش جهت گيري معني داري داشته است . مصور كردن اختلاف طبقاتي ۵۰ سال پيش آبادان ، آنهم از لنز دوربين كسي كه در طبقه‌مرفه همين جامعه تعريف مي‌شود، موضوع ساده و پيش پا افتاده‌اي نيست.عكاسي در سالهايي كه هنوز به عكس به‌عنوان يك مقوله شيك و به دوربين عكاسي بعنوان يك محصول فوق مدرن نگريسته مي‌شود، يك تعريف عمومي دارد : عكس يادگاري . ولي عكسهاي شرودر چيزي بسيار فراتر از عكس يادگاري است .

دقت او در كادربندي و فضايي كه در تركيب‌بندي‌هاي موثرش ايجاد مي‌كند تا روي عنصر اصلي عكس تاكيد كند بسيار حرفه‌اي تر از يك علاقه‌مندي است.  همچنين انتخاب سوژه‌هايي كه هنوز در فرهنگ آبادان بعنوان سمبل از آنها ياد مي‌شود نشان از تيزبيني او در مقابل محيط اطرافش است . سوژه‌هايي مثل بَمبو ( تنها شير فشاري عمومي سر هر كوچه ) ، اداره پست (در دوراني كه باسوادها بسيار اندك بودند، تاكسي آبادان ( اتومبيلهاي گازوئيلي كه شبيه قوطي بودند و تملك آنها از ابزار خوشبختي به حساب مي‌آمد ) ، بازار ( بعنوان مركز تعاملات و روابط اجتماعي طبقه فرودست آن زمان ) و ... هنوز هم در خاطرات فرهنگ عامه مردم آبادان داستانهايي دارند كه سينه به سينه نقل مي‌شوند و به خاطره و افسانه تبديل مي‌گردند.

عكسهاي شرودر ، افق جديدي از تاريخ فرهنگ عامه اين شهر را برابر ديدگان مخاطب مي‌گشايد،  كه تحليل دقيق آنها مي‌تواند قضاوتي منصفانه‌تر در مورد « هويت آباداني » بدست دهد. هويتي كه مبتني بر نياز و تلاش شرافتمندانه براي رفع نياز ، همزيستي مسالمت آميز و پذيرش تمام خرده‌فرهنگهاي بومي ، تلاش براي ارتقاء طبقه اجتماعي براساس كوشش و شايستگي ، فرهنگ شادي و نگاه رندانه به موضوعات و بالاخره آموختن قواعد زندگي مدرن و تلفيق آن با فرهنگ سنتي است.

تلاشهاي بصري شرودر در ثبت نموداختلاف شديد طبقاتي ، در حقيقت ساختار ذهني او را به نمايش مي‌گذارد . ساختاري فرهيخته و آرزومند به بسط عدالت اجتماعي در چارچوب مدرنيته . ساختاري نجیب كه به شدت به نهاد خانواده احترام مي‌گذارد .

اگر بپذيريم كه عكس يعني انجماد زمان و توقف ميرايي لحظه براي هميشه ، چارلز شرودر *، ناجي لحظاتي حياتي ازسالهاي ابتدايي قرن بیستم و شكل گيري آبادان صنعتی است كه اين لحظات نه تنها برگشت ناپذيرند، بلكه شايد حتي سوژه هايش نيز اكنون به مشتي خاك مبدل شده باشند .

* : Charles Schroeder

آبادان ، شهري است كه بواسطه تاريخ صنعتي‌اش در سده اخير ، تقريبا - بقول محقق عزيز آقاي بهرام مهتابی- حلقه مفقوده و تاريخ غير مستندي ندارد . دليل آن هم اين‌است كه فضاي صنعتي نيازمند نيروي متخصص ، باسواد و ابزارها و علاقه‌مندي هاي خاص است .

اگر در بيشتر شهرهاي ايران تاريخ مصور وجود ندارد به اين دليل است كه مثلا هشتاد سال پيش دوربين عكاسي وسيله‌اي عمومي نبوده است تا مورد استفاده مردم قرارگيرد ولي درمورد آبادان اين موضوع صدق نمي‌كند.

مجموعه جالبي از عكسهاي آقاي چارلز شرودر كه از مديران امورمالي پالايشگاه آبادان بوده‌است در قالب يك فايل PDF به دستم رسيد كه مي‌توانيد از اينجا دانلود و اجرا كنيد.

عكسها  در فاصله ۱۹۵۸ تا ۱۹۵۹ مطابق با  ۱۳۳۷ تا ۱۳۳۸ شمسي گرفته‌شده اند يعني دقيقا پنجاه سال پيش . كليه عكسها رنگي هستند . جشن روز كارگر،زندگي بومي‌هاي منطقه ، زندگي اتباع بيگانه، طبيعت و آثار قصر شيخ خزعل ، زندگي كارگران پالايشگاه ، اختلاف طبقاتي و ... از موضوعاتي هستند كه آقاي شرودر از آنها عكاسي كرده‌است.

در همین رابطه بخوانید : آبادان ، سرزمين گفتگوي تمدنها و اديان

لینک مرتبط : عکسهای آقای چارلز شرودر 2

آبادان - حدود ۱۰۰ سال پیش - کارگران پالایشگاه به خانه می روند

Abadan - 100 years a'go .Refinary workers shift change.

منبع :NIOC